Bağımlılık danışmanlığı; kişilere bağımlılıklarının üstesinden gelmeleri, bağımlılık süreci ve bağımlılığın hayatlarına getirileri ile baş etmeleri adına bir tedavi ortamını kişilere sunmaktadır. Bağımlılık beraberinde karmaşık, zorlu, engebeli bir yolculuğu getirse de bağımlılık danışmanlığı yolun karmaşıklığını ve yoldaki yükleri hafifletmek adına kişiye özgü, kişiye uygun bir tedavi haritası çizer. Bağımlılık tedavisi, bütüncül bir tedavi yaklaşımını içerisinde barındıran kişiselleştirilmiş tedavi modellerini kişiye sunan uzun süreli bir yolculuktur.
Bağımlılık Döngüsü Nasıl Olur? – Klinik Psikolog Damla Özcan
Bağımlılık Danışmanlığı Nedir?
Bağımlılık danışmanlığı, bağımlılık tedavisinde kişilerin ihtiyaçlarının belirlenmesi ve ihtiyaçlarına uygun olarak bir tedavi planının oluşturulmasıdır. Tedavi sürecinde kişilerin mevcut ihtiyaçları kişiden kişiye göre değişkenlik göstermektedir. Bu duruma rağmen bağımlılık danışmanlığının içerisinde muhakkak her tedavi sürecinde değinilmesi gereken ve her tedavi sürecinde ele alınması gereken bazı modüller yer almaktadır.
Bağımlılık danışmanlığı; kişilerin tıbbi destek ihtiyacı, bağımlılık hakkında bilgilendirme ihtiyacı, sosyal destek ihtiyacı, ruhsal destek ihtiyacı, aileyle çalışma, yaşamı düzenleme ihtiyacı, tekrar kullanmayı önleme ihtiyacı ile hedeflerin belirlenmesine dair modülleri içerisinde barındıran bütüncül bir tedavi modelidir. Kişilerin ihtiyaçları göz önünde bulundurularak mevcut modüllerin üzerinden tekrar tekrar geçilebilirken; mevcut modüller kişilere uygun olarak yapılandırılmaktadır.
Bağımlılık Danışmanı Neler Yapar?
Bağımlılık danışmanı, ilk görüşme ve ardından yapılan görüşmeler çerçevesinde kişinin bağımlılığa ilişkin öyküsünü detaylı olarak ele almaktadır. Bağımlılık sürecine yönelik öykünün derinleştirmesinin ardından değerlendirme süreci devreye girmektedir. Kişiden alınan öyküye ve bağımlılık öyküsüne uygun olarak tedaviye yönelik ihtiyaçlar belirlenmektedir. Bağımlılık danışmanlığının mevcut modülleri üzerinden seanslar içerisinde çalışılmaktadır.
Bağımlılık çoğu zaman yalnız gezmez. Kişilerin öyküsü detaylandırıldığında bağımlılığa eşlik eden farklı ruhsal sorunlar ile de bağımlılık danışmanı çalışmaktadır. Bağımlılık danışmanı, sadece bağımlılığın tedavisine odaklanmaktan ziyade eşlik eden farklı ruhsal sorunların tedavisine de odaklanmaktadır. Kişilerin mevcut bağımlılıklarını terk etmelerinin ardından yaşamlarını yeniden düzenlemeleri ve yeniden sağlıklı sınırlar çerçevesinde inşa etmeleri oldukça önemlidir. Bağımlılık danışmanı da kişilerle sağlıklı, yeni ve yeniden yaşam tarzı değişiklikleri planlamak adına çalışmalarını sürdürmektedir.
Bağımlılıkta süreci içerisinde de nüksler, tekrar kullanımlar görülebilir. Bağımlılık danışmanı nüksleri önlemek adına kişinin tekrar kullanmaya yönelik riskli faktörlerini belirlemek ve mevcut riskli faktörler üzerinden kişiler ile baş etme yöntemleri geliştirmek üzerine seanslar içerisinde
Bağımlılığın tedavisinde bütüncül bir yaklaşım ele alınmalıdır. Dolayısıyla bağımlılık danışmanı, kişinin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak ilgili yerlere, ilgili kişilere yönlendirmeleri uygun bir şekilde sağlamaktadır. Örneğin, farmakolojik bir tedavi süreci için bağımlılık alanında çalışan ve uzmanlaşan bir psikiyatriste kişiyi yönlendirmek tedavi süreci açısından oldukça önemlidir.
Nasıl Bağımlılık Danışmanı Olunur?
Bağımlılık danışmanı arayışınızda kişilerin psikoloji bölümünden mezun olduklarını ve ardından yüksek lisans süreçlerini tamamladıklarından emin olmanız oldukça önemlidir. Bağımlılığa yaklaşım eğitimleri almış olması, bağımlılık danışmanlığına yönelik eğitimleri tamamlamış olmaları gerekmektedir. Bağımlılık danışmanı arayışınızda kişilerin uzmanlık alanlarının bu alanda olmasına özellikle dikkat etmeniz gerekmektedir.
Bağımlılık Danışmanı Kimlerle Çalışır?
Bağımlılık danışmanı, fizyolojik ve davranışsal bağımlılıklar ile mücadele eden kişiler, onların aileleri ve yakınları ile çalışmalarını sürdürmektedir. Bağımlılık riski altında olan kişiler, bağımlı kişiler ve bu alanda tedavi arayışı içerisinde olan kişiler ile çalışmalarını sürdürmektedir.
Fizyolojik ve davranışsal bir bağımlılığı olan kişi yaşadığı sürecin bir bağımlılık olup olmadığını başlangıç içerisinde kabul etmeyebilir. Bu noktada da bağımlılık danışmanı ile görüşmelere başlayarak görüşmelerini sürdürebilir.
Bazen ise bağımlı yakınları olan aileler ve bağımlı kişinin yakınları da bağımlılık danışmanı ile görüşmeye ihtiyaç duyabilir. Bağımlılık yolculuğunda yakınları ile nasıl iletişim kuracaklarını öğrenmenin, bağımlılığın doğası noktasında bağımlılık danışmanından bilgi almanın tedavi süreci açısından iyileştirici bir etkisi söz konusudur.
Bağımlılık Danışmanı Bağımlıya Nasıl Katkı Sağlar?
Bağımlılık danışmanı bağımlılık ile çalışırken, bağımlı kişiler ile çalışırken; kişilere uygun, kişilerin ihtiyaçlarına uygun tedavi seçeneklerini değerlendirerek kişiye bir yol haritası çizmektedir. Kişilerin ihtiyaçlarına uygun olarak tedavide ihtiyaç duyulan yönlendirmeleri sağlamaktadır. Örneğin; farmakolojik bir tedavi için bağımlılık alanında uzman bir psikiyatriste yönlendirmeyi sağlamaktadır. Bağımlılığı sadece bir bağımlılık olarak değerlendirmekten ziyade bağımlılığın temelinde yatan süreçleri, bağımlılığa eşlik eden ruhsal süreçleri de belirleyerek tüm eşlik eden ruhsal sorunlarla çalışılması hedeflenmektedir.
Bağımlılık süreci ile tedavi yolculuğunda olan kişinin süreç içerisinde zaman zaman tedaviye yönelik motivasyonu dalgalanabilir, bu motivasyonu değişkenlik gösterebilir. Bağımlılık danışmanı; motivasyonel görüşme teknikleri vasıtasıyla tedaviye yönelik motivasyonu noktasında kişi ile çalışmalar sürdürmektedir.
Bağımlılık danışmanı; kişinin ihtiyaçlarına uygun ve kişiyle beraber yeni bir yaşam düzeni planlaması üzerine de çalışmaktadır. Kişinin boş zamanlarının varlığı tekrar bağımlılık süreci açısından önemli bir tetikleyici faktör olarak bilinmektedir. Dolayısı ile boş zamanların sağlıklı rutin alışkanlıklar ile değiştirilmesinin tedavi sürecine artıları vardır.
Bağımlılık sadece kişinin kendisini etkileyen bir hastalık olmamakla beraber kişinin ailelerini, yakınlarını, çevresindekileri de etkileyen bir beyin hastalığıdır. Dolayısı ile tedavi süreci içerisinde bağımlılık danışmanı, aileler ile de çalışarak ailelere yönelik bağımlılığın ne olduğu ve bağımlı yakınlarına nasıl yaklaşacaklarına yönelik ailelere psikoeğitimler vermektedir.
→ Okuma Önerisi
Bağımlılık Psikoloğu
Bağımlılık Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bağımlılığın tedavi sürecinde bütüncül bir yaklaşımın ele alınması oldukça önemlidir. Bağımlılık tedavisinde kişinin ihtiyaçlarına, bağımlılığının şiddeti ve boyutuna uygun olarak hem ayaktan hem de yatarak süreçleri mevcuttur.
Bağımlılık sürecinde hem farmakolojik tedavi önem taşırken hem de psikoterapi süreci oldukça önemli bir yere sahiptir. Farmakolojik tedavi, bağımlı olunan nesnenin bırakılmasının ardından meydana gelen yoksunluk semptomları ile baş etmeyi, tekrar kullanmaya yönelik olan istekle baş etmeyi ve bağımlılığa eşlik eden farklı ruhsal sorunlar ile baş etmeyi kolaylaştırıcı bir unsura sahiptir.
Psikoterapi süreci de tüm bunlarla ve bağımlılık süreci ile ruhsal anlamda baş etme yolculuğunda etkilidir. Bağımlılığın doğasını anlamaya, tekrar kullanmaya yönelik riskli durumlar ile baş etmeyi öğrenme, istekle, ısrarlar ile baş etmeyi öğrenme, eşlik eden ruhsal sorunlar ile mücadeleyi öğrenmeye yönelik tüm süreçlerde adım adım seanslar içerisinde çalışılmaktadır. Bağımlı olunan nesne kişinin hayatından çıktığı zaman kişinin yaşamında yeniden düzenlemeler yapılması oldukça önemlidir. Sağlıklı ve kişiye uygun alışkanlıkların kişinin hayatına entegre edilmesi tedavi sürecinin hedefleri arasında yer almaktadır.
Tüm bu tedavi seçeneklerinin temelinde kişiye ve kişinin ihtiyaçlarına uygun olarak bireyselleştirilmiş tedavi seçenekleri ile tedavi planlaması yapılmalıdır.
Farmakolojik tedavi ile psikoterapi seanslarına ek olarak kişilere fayda sağlayabilecek grup terapileri ve kendi kendine yardım grupları da bağımlılık tedavisinde yer almaktadır.
Bütüncül bir yaklaşım ile yola çıkılan tedavi seçenekleri bağımlılık üzerinde etkilidir.
Kaç Tür Bağımlılık Vardır?
Bağımlılık kavramı fizyolojik bağımlılık ve davranışsal bağımlılık olarak iki kategori içerisinde yer almaktadır. Fizyolojik bağımlılıklar arasında alkol-madde bağımlılığı, tütün bağımlılığı yer almaktadır. Madde bağımlılığı kavramı da geniş bir kavram olmakla beraber kişilerin kullandığı madde türleri kişiden kişiye değişkenlik göstermektedir. Fizyolojik bağımlılıkların kişilerde yarattığı yoksunluk semptomları çoğunlukla fiziksel de olsa psikolojik yoksunluk semptomları da beraberinde eşlik etmektedir.
Davranışsal bağımlılıklar ise kişinin bir davranışı üzerinde kontrolünün azalarak kaybolduğu bir tablo olarak değerlendirilmektedir. Davranışsal bağımlılıklar arasında; kumar bağımlılığı, internet ve oyun bağımlılığı, alışveriş bağımlılığı, yeme bağımlılığı, egzersiz bağımlılığı, seks ve pornografi bağımlılığı yer almaktadır. Davranışsal bağımlılıklar fizyolojik bağımlılıklar ile kıyaslandığında davranışsal bağımlılıkların kişilerde yarattığı yoksunluk semptomlarının özellikle psikolojik yoksunluk semptomları olduğu görülmektedir.
→ Okuma Önerisi
Bağımlılık Alanında Çalışan Psikologdan Öneriler
Bağımlılık Tamamen İyileşir Mi?
Bağımlılık doğası gereği tamamen iyileşmeyen düzelebilen bir beyin hastalığıdır. Bağımlılık doğası gereği şeker hastalığına ve tansiyon hastalığına benzemektedir. Bağımlılık da tıpkı şeker ve tansiyon hastalıkları gibi kronik bir hastalıktır. Şeker ve tansiyon hastalıkları da belirli önlemler çerçevesinde kontrol altına alınabilirken önlemlere uyulmadığı takdirde kişilerin yaşantıları içerisinde birtakım zorluklar ile karşı karşıya kalmasına yol açan kronik hastalıklardır. Bağımlılık ile mücadele yolculuğunda da alınması gereken önlemler alındığında ve tedavi sürecine devam edildiği takdirde bağımlılık iyileşebilir. Önlemlerin alınmadığı tablolarda veya bir süre alınıp sonrasında alınmadığı tablolarda tekrar kullanımlar meydana gelmektedir. Buna da nüks adı verilir. Bağımlılığın doğasında nüksler yer alsa da tedavi ile kontrol altına alınarak süreç içerisinde bağımlılık iyileşebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bağımlılık danışmanı, bağımlılık ile mücadele eden kişiler ve kişilerin aileleri ile seansları yürütmektedir. Kişilerin bağımlılıklarına yönelik farkındalık sağlamaları, bağımlılık süreci ve sürecin getirileri ile beraber baş etmelerine yardımcı olmaktadır. Kişilerin bağımlılık yolculuklarındaki ihtiyaçlarının belirlenmesi ve ihtiyaçlarının saptanmasının ardından kişilerin ihtiyaçları dahilinde kişiye özgün bir tedavi planı oluşturulması bağımlılık danışmanının süreçte yaptıkları arasında yer almaktadır
Bağımlılık terapisi; kişilerin bağımlılıkları ile mücadele yolculuklarında karşılaştıkları zorluklara özgü, karşılaşabilecekleri ihtiyaçlara özgü, kişiye özgü bir tedavi planını kişiye sunmaktadır. İyileşmeye giden yolculukta kişiye; riskli faktörlerle, düşünce tuzakları ile, ısrarlar ile, tetikleyici duygu ve düşünceler ile baş etme becerileri kazandırmak bağımlılık terapisinin amaçları arasında yer almaktadır. Kısacası bağımlılık ve bağımlılık döngüsünün getirileri ile mücadele etme yolculuğunda kişiye bağımlılık terapisi yol göstermektedir.
Bağımlı olduğunuz nesneyi bırakmaya yönelik karar vermek,
Bırakmaya yönelik net bir zaman dilimi belirlemek ve yakınlarınız ile belirlediğiniz zaman dilimini paylaşmak,
Bırakmaya yönelik kararınızı yakınlarınız ile paylaşmak ve yardım arayışında bulunmak,
Yaşamınızı yeniden düzenlemek ve boş zamanlarınızı sağlıklı aktiviteler ile doldurmak,
Bırakma yolculuğunuzdaki riskli durumlarınız ve tetikleyicileriniz için baş etme yöntemleri planlamak,
Farmakolojik tedaviye başlamak ve düzenli ilaçları kullanmak,
Psikoterapi sürecine başlayarak bağımlılık alanında çalışan bir psikolog ile seansları sürdürmek.
Bağımlılıktan kurtulma noktasında yer alan birtakım önemli yollar arasında görülmektedir.
Bağımlılığın çeşitleri arasında fizyolojik ve davranışsal bağımlılıklar olarak sınıflandırma söz konusudur. Fizyolojik bağımlılıklar; alkol ve madde bağımlılığı ve tütün bağımlılığından oluşmaktadır. Davranışsal bağımlılıklar arasında ise; kumar bağımlılığı, internet ve oyun bağımlılığı, alışveriş bağımlılığı, yeme bağımlılığı, egzersiz bağımlılığı, seks ve pornografi bağımlılığı yer almaktadır.
Çoğu kişi tarafından 21 gün kuralı; yeni bir alışkanlığın kişinin hayatına kazandırılması ve var olan alışkanlıklarının bırakılması olarak bilinmektedir.
Bağımlılık perspektifinden bu kuralı değerlendirecek olursak; bağımlı olunan nesnenin bırakılması ardından kişi için ilk 3 aylık süre zarfı ekstra zorlayıcı olabilir.
Bağımlılık tedavisi için ise ilk 1 yıllık süre zarfının tedavi süreci ve kişi açısından oldukça önemli olduğunu söylemek mümkündür. Dolayısı ile ilk yıl tedavi sürecine devamlılık ve düzenlilik açısından da büyük önem taşımaktadı
Değiştirmek istediğiniz alışkanlıkları belirlemek ve değiştirmek istediğiniz alışkanlıklarınız arasından öncelikli değiştirilmesi sizin için daha kolay olacak alışkanlıklarınızı bulup ayırt etmek önemli olacaktır. Küçük hedefler ile büyük hedeflere ulaşmak etkili yöntemler arasında görülmektedir.
Bırakmak ve vazgeçmek istediğiniz alışkanlığınız için net bir zaman dilimi ve tarih belirlemek etkili yöntemler arasında görülmektedir.
Mevcut alışkanlığınızı değiştirirken yerine yeni ve farklı bir alışkanlık bulmak ve edinmek de var olan alışkanlığınızdan vazgeçmenizi kolaylaştıracaktır.
Fizyolojik bağımlılıklar da davranışsal bağımlılıklar da kişileri ve kişilerin gündelik rutin işlevselliğini önemli ölçüde etkilemektedir. Her bağımlılığın kişilerde yarattığı etkiler, bağımlılık yapıcı maddelerin zararları değişkenlik gösterse de kişinin tercih maddesi ne ise onunla mücadelesi, onun zararları kişi için en zorlayıcıdır.
Bağımlılık doğası gereği tamamen iyileşmeyen düzelebilen bir beyin hastalığıdır. Bağımlılık doğası gereği, kronik bir hastalıktır. Örneğin; kişi bağımlı olduğu nesneyi bıraktıktan sonra 3 yıl tekrar kullanımı olmayabilir. Başka bir örnekte kişi bağımlı olduğu nesneyi bıraktıktan sonra 1 yıl tekrar kullanımı olmayabilir. Ardından bağımlı olduğu nesneyi tekrar kullanımı, bağımlılığın nüksü görülebilir. Dolayısı ile bağımlılığın kaç gün süreceğine dair bir sayı, bir gün, ay ya da yıl belirlemek doğru değildir.
