Geçmişten günümüze kadınların erkeklere oranla toplumsal baskılara daha fazla ve daha şiddetli boyutlarda maruz kalması, toplum içerisindeki damgalama örneklerinin çoğunlukla kadınlara yönelik olması ve hormonal birtakım faktörlerden kaynaklı kadın ruh sağlığı toplum içerisinde ekstra önemli bir noktada yer almaktadır .Bu faktörler ve daha birçok benzeri faktörün birleşimi sonucunda kadınların ruhsal sorunları deneyimleme şekliyle erkeklerin ruhsal sorunları deneyimleme şekilleri farklılık göstermektedir. Dolayısı ile kadın ruh sağlığı ile psikoterapi sürecinde çalışmanın da yeri ayrıca önemlidir.
Kadın Olmak Bugün Sana Nasıl Hissettiriyor? – Klinik Psikolog Damla Özcan
Kadınların Ruh Sağlığını Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Kadınların ruh sağlığını etkileyen birbirinden farklı birçok faktör olmakla beraber kadınların psikolojisini etkileyen faktörler her kadın için farklı olabilir. Örneğin; bazı kadınlar için aile içi sorumlulukların varlığı, yükü kadınların ruh sağlığını etkilerken; bazı kadınlar için ise sosyal destek eksiklikleri kadınların ruh sağlığını etkileyen faktörler arasında yer almaktadır.
- Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve Beklentiler
Toplumun, içerisinde bulunduğumuz toplumdaki kişilerin geçmişten bugüne kadınlara yönelik beklentileri söz konusudur. Kadınlara yönelik var olan bu beklentilerin varlığı da toplumsal cinsiyet rollerini doğurmaktadır. Örneğin; “kadınlara atfedilen bakıcı rolü, çocukların bakımını üstlenmeleri, ev işlerini üstlenmeleri ve daha birçok görevi üstlenmeleriyle her şeye yetişmeleri gerekliliği” kadınlara yönelik var olan beklentilerin ve toplumsal cinsiyet rollerinin bir parçasıdır.
- Aile İçi Sorumluluklar
Toplumsal cinsiyet rollerinin beraberinde getirdiği kadına yönelik atfedilen beklentilerden kaynaklı; aile içerisinde birçok sorumluluk gerektiren konuda kadın ön planda olmaktadır. Kadınların; çocuklarına, eşlerine, eve ve diğerlerine yönelik olan sorumlulukları, mücadeleleri, kendilerine vakit ayıramamaları birçok ruhsal sorunu beraberinde getirebilir.
- İş Yerinde Cinsiyet Ayrımcılığı
Geçmişten bugünlere kadar devam ettiği görülen kadınların ruh sağlığını etkileyen bir diğer faktör ise iş yerlerinde yer alan cinsiyet ayrımcılığıdır. Kadınların daha az maaş alarak çalıştırılması, daha uzun saatler olarak çalışma saatlerinin düzenlenmesi, daha üst pozisyonlardaki görevlerde kadınlara yer verilmemesi gibi daha birçok faktör iş yerlerinde kadınların karşılaşma olasılıkları olduğu cinsiyet ayrımcılığı örnekleri arasında yer almaktadır.
- Fiziksel Sağlık Sorunları
Fiziksel sağlık sorunları sadece fiziksel bir sağlık sorunu olarak görülse de ruh sağlığını önemli ölçüde etkileyen faktörler arasında görülmektedir. Fiziksel bir sağlık sorunu ile mücadele yolculuğu; anksiyete bozukluklarına, depresyona, travmatik süreçlere neden olabilir. Örneğin; gebelik kadınlar için başlı başına önemli bir yaşam olayı iken; gebelikte yaşanan herhangi bir komplikasyon da kişiler için travmatik bir süreci beraberinde getirebilir.
- Aile İçi Şiddet
Kadınların aile içi fiziksel ya da psikolojik herhangi bir şiddetin türüne maruz kalmaları da kadın ruh sağlığını önemli ölçüde etkilemektedir. Travma sonrası stres bozukluğu, düşük benlik saygısı, depresyon, kaygı bozuklukları aile içi şiddete maruz kalan kadınlarda görülebilen ruhsal sorunlar arasında yer almaktadır.
- Cinsel Taciz ve İstismar
Kadınların maruz kaldığı cinsel taciz ve istismar öyküleri kadın ruh sağlığını doğrudan etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Sokakta, dışarıda, evde, yer fark etmeden her yerde; kadınların korku, kaygı yaşamalarına, uyku sorunlarına, kabuslara ve daha birçok ruhsal sorunu bir arada yaşamalarına neden olmaktadır.
- Düşük Özsaygı
Kadınların karşı karşıya kaldıkları stres faktörlerinin daha fazla olması, travmatik deneyimlere kadınların erkeklere oranla daha fazla maruz kalması düşük özsaygıyı beraberinde getirmektedir. Düşük özsaygı da birçok farklı ruhsal soruna yol açabilir.
- Sosyal Destek Eksikliği
Sosyal destek hayatımızın her alanında cinsiyet fark etmeden önemli görülen faktörler arasında yer almaktadır. Kadınların bazı ruhsal hastalıklara daha yatkın olması, gebelik, doğum sonrası, menopoz gibi dönemlerin varlığından kaynaklı sosyal destek kadınlar için daha önemli bir hale gelmektedir. Sosyal destek kaynakları; kendinize yakın hissettiğiniz arkadaşları, aile bireylerini, eşi ve daha birçok kişiyi içerisinde barındırmaktadır. Kişilerarası ilişkileri sürdürmek, ruh sağlığına iyi gelen faktörler arasında bulunmaktadır.
- Ekonomik Zorluklar
Kadınların gündelik yaşantısı içerisinde karşılaştıkları ekonomik birtakım zorluklar da beraberinde ruhsal sorunları getirmektedir. Ekonomik sebeplerle ilişkili olarak sağlık kuruluşlarına ya da farklı ihtiyaçlarına yönelik erişimlerinin engellenmesi ruhsal sorunları doğurmaktadır.
- Hormonal Değişiklikler
Hormonal değişiklikler; ani duygu dalgalanmalarını, duygu değişimlerini, keyifsizliği ve daha birçok semptomu beraberinde getirebilir. Gebelikte, doğum sonrası dönemde, menstruasyon dönemlerinde hormonal değişikliklere sıklıkla rastlanmaktadır. Bu dönemler de kadınların ruhsal sorunlarla karşılaşma olasılıklarının yüksek olduğu dönemler arasında yer almaktadır.
Kadınların Çantaları Neden Ağır? – Klinik Psikolog Damla Özcan
Kadınlarda En Çok Görülen Ruhsal Rahatsızlıklar Nelerdir?
Bazı ruhsal sorunların görülme olasılıkları, ruhsal sorunlara ilişkin semptomları deneyimleme şekilleri cinsiyetlere göre farklılıklar göstermektedir. Kadınlarda bazı ruhsal sorunlar erkeklere oranla daha fazla görülmektedir.
Kadınlarda depresyon erkeklere oranla “iki kat” daha fazla görülmektedir. Anksiyete bozukluklarının da kadınlarda erkeklere oranla görülme olasılığı “iki kat” daha fazladır. Travma sonrası stres bozukluğunun da görülme olasılığı cinsiyetler arasında farklılıklar göstermektedir. Kadınlarda travma sonrası stres bozukluğu erkeklere oranla “iki kat” daha fazla görülmektedir.
Yeme bozuklukları da kadınlarda en çok görülen ruhsal bozukluklar arasında yer almaktadır. Anoreksiya ve bulimia kadınlar arasında “on kat” daha fazla görülmektedir. İntihar girişim oranları da cinsiyetler arasında değişkenlik göstermektedir. Kadınlarda intihar girişim oranlarının erkeklere oranla “iki kat” daha fazla olduğuna rastlanmaktadır. Kısacası;
- Depresyon
- Anksiyete Bozuklukları
- Travma Sonrası Stres Bozukluğu
- Yeme Bozuklukları
Kadınlarda en çok görülen ruhsal bozukluklar arasında yer almaktadır.
Kadınlara Daha Sağlıklı Bir Mental Hayat İçin Öneriler
Her kadın mutluluğu, üzüntüyü, öfkeyi, heyecanı ve daha birçok duyguyu birbirinden farklı olarak deneyimleyebilir. Ruh sağlığını iyileştirmek adına kadınlar tarafından uygulanan her alışkanlığın ve her adımın kadınlara iyi gelme olasılıkları kadınlar arasında değişkenlik gösterebilir.
Ruh sağlığını iyileştirmek adına kadınlar tarafından yapılabilecekler:
- Yaşamınız içerisine düzenli rutin egzersizler ekleyin.
- Her gece en az sekiz saat uyumaya özen gösterin. Düzenli bir uyku rutini oluşturmak ve bu rutine uymak, kişini ruh halini ve günlük enerji seviyesini iyileştirici niteliktedir.
- Sosyal destek kaynaklarınızı çoğaltın ve yeni arkadaşlıklar, yeni bağlantılar kurun. Arkadaşlarla, aileyle sürdürülen sağlıklı ilişkiler kişilere duygusal destek sağlamaktadır. Kişilerin yalnızlık duygusunu azaltır ve benlik saygısını arttırır.
- Hayatınıza yeni hobiler ve yeni uğraşlar ekleyin.
- Nefes egzersizlerine, meditasyona ve gevşeme egzersizlerine hayatınızda yer açın. Farkındalık egzersizleri, stresi yönetmek adına etkili yöntemler arasında yer almaktadır.
- Dengeli beslenin. Sağlıklı beslenmek fiziksel sağlığa iyi gelmekle beraber ruhsal sağlığa da iyi gelmektedir.
- Kişisel ve profesyonel ilişkiler içerisinde sağlıklı sınırlar koymayı öğrenin. Sınırlar; öz saygının korunmasına, stresin azalmasına ve duygusal refahın korunmasına yardımcı olmaktadır.
- Duygusal zorlukların üstesinden gelmekte kişiler zorlandığında; psikoterapi sürecine başlamak, adım atmak ruh sağlığına yönelik iyileştirici adımlar arasında yer almaktadır. Psikoterapi yolculuğu, kişilerin gündelik yaşantısı içerisindeki durumlara yönelik baş etme stratejileri geliştirmelerine fırsat sağlamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Gündelik rutin olaylar karşısında var olan duygularını kontrol edebilen, kişilerarası ilişkileri sağlıklı sınırlar çerçevesinde sürdürebilen, kendi kararları üzerinde sorumluluk sahibi olan, çevresel değişimlere adapte olan kişiler ruh sağlığı yerinde olan kişiler arasında görülmektedir. Beraberinde; kişilerin kendilerine yönelik öz farkındalıklarının yüksek olması, özgüvenlerinin yüksek olması ve öz disiplinlerinin yüksek olması da ruh sağlıklarının yerinde olduğunu göstermektedir.
Kişilerarası ilişkilerde sıklıkla sorunların yaşanması, sorumlulukları ve rutinleri yerine getirememe, duyguları ve davranışları kontrol edememe, içerisinde bulunduğu durumun yarattığı etkileri fark edememe ruh sağlığında birtakım bozulmaların olduğunu gösterebilir.
Bu sorunun cevabı kadınlar arasında değişkenlik göstermektedir. Dolayısı ile tek bir cevabı yoktur. Kadınların içerisinde bulunduğu topluma, ruhsal sorunlarına, sosyal ilişkilerine, yaşadıklarına ve daha birçok faktöre bağlı olarak sorunları, problem olarak gördükleri şeyler değişkenlik göstermektedir.
Yine de geçmişten bugüne, toplumsal birtakım roller, kadına atfedilen roller, toplumsal birtakım eşitsizlikler ve beraberinde getirdiği damgalama örnekleri kadınların geçmişten günümüze karşılaştıkları, maruz kaldıkları büyük sorunlar arasında yer almaktadır.
Depresyonun en belirgin semptomları arasında; keyifsizlik, çökkünlük, mutsuzluk, umutsuzluk gibi semptomlar yer almaktadır. Kadınlarda depresyon sürecindeyken; hayattan keyif alamamalarıyla beraber eskiden yapmış oldukları rutinlere, aktivitelere yönelik ilgi kaybı yaşarlar. Mevcut sosyal ilişkilerine, arkadaşları ile görüşmelerine ara verebilirler. Dikkat ve konsantrasyon süreçleri etkilenir ve sorumluluklarına zaman ayıramayabilirler, sorumluluklarını sürdüremeyebilirler. Kendilerini değersiz, yetersiz ve yalnız hissedebilirler. Beraberinde çevrelerinden izole olmayı tercih edebilirler.
Kadınlarda bazı ruhsal bozuklukların daha sık görülmesi, bazı ruhsal bozuklukların sadece kadınlara özgü olması ve kadınların ruhsal bozukluklara ilişkin semptomları daha şiddetli deneyimlemesi kadın olmanın zorlukları arasında yer almaktadır.
Kadınlarda; adet döngüsünün, hamileliğin, doğum sonrasının ve menopoz gibi dönemlerin varlığı, bu dönemlerin ruh hali değişimlerine ve birtakım ruhsal sorunlara yer açması kadın olmanın zorlukları arasında yer almaktadır.
Geçmişten günümüze kadınlara yönelik atfedilen rollere, toplumsal birtakım baskılara, damgalamalara maruz kalmaları da yine kadın olmanın zorlukları arasında görülmektedir.
