Alkol Bağımlılığı

Alkolizm, alkol bağımlılığı olarak da bilinen bu terim güçlü ve kontrol edilemeyen bir içme dürtüsünü ifade etmektedir. Alkolizm bir beyin hastalığı olarak görülmektedir. Kişi tarafından olumsuz sonuçların görülmesine ve bilinmesine rağmen alkol kullanımının sürdürüldüğü bir tabloda alkol bağımlılığına rastlamak mümkündür. Alkol bağımlılığı, bir kişinin sağlıklı seçimler yapmaya yönelik yeteneğini, hayata yönelik motivasyonunu etkileyen bir beyin hastalığıdır. Alkol bağımlılığı tedavisinde; tedavi yaklaşımları semptomların ciddiyetine, kişinin ihtiyaçlarına ve tedavi motivasyonlarına göre değişkenlik göstermektedir.

Bağımlılık Döngüsü Nasıl Olur? – Klinik Psikolog Damla Özcan

Alkol Bağımlılığı Nedir?

Alkol bağımlılığı başlıca; alkol alımınızı kontrol etmede güçlük çekme, zihninizin sürekli alkol almaya yönelik meşguliyetini kapsayan semptomları içerisinde barındıran ve hayatınızın birçok alanında sorunlar yaratmasına rağmen kullanmayı sürdürdüğünüz bir alkol kullanım şeklidir. Alkol kullanım şekliniz, gündelik yaşantınızda tekrarlanan önemli problemlere, önemli sıkıntılara yol açıyorsa; alkol bağımlılığı açısından bir değerlendirmeye ihtiyaç gerekebilir.

Alkol bağımlılığı, kontrol edilemeyen bir alkol alma davranışının sürdürülmesidir. Genetik, çevresel ve kişisel faktörlerin kombinasyonundan kaynaklanan bir beyin hastalığıdır.

Alkol Bağımlılığında Etkili Olan Etkenler Nelerdir?

Alkol bağımlılığı üzerinde etkili olan tek bir etken olmamakla beraber birden fazla etken alkol bağımlılığı için bir risk oluşturmaktadır. Alkol bağımlılığında etkili olan etkenler arasında; psikolojik faktörler, genetik, çevresel ve sosyal faktörler yer almaktadır. Mevcut faktörler her kişiyi farklı şekillerde etkilemektedir. Beraberinde alkol bağımlılığı için risk olabilecek faktörlerin yer aldığı kişilerin hepsinin de alkol bağımlılığı geliştireceğine dair bir kesinlik yoktur.

Psikolojik Faktörler: Bazı ruh sağlığı sorunları ile mücadele eden kişilerin alkol veya farklı bir madde kullanma eğilimi daha yüksektir. Örneğin; sosyal kaygısı olan birisinin alkol kullanma ve alkol kullanımına yönelik bir bağımlılık geliştirme durumu yüksektir.

Genetik Faktörler: Bir kişinin alkol bağımlılığı geliştirmesine yönelik risk faktörleri arasında yer alan en önemli faktör genetik faktörlerdir. Kişilerin genetiğinde var olan bir bağımlılık öyküsü söz konusu ise kişilerde alkol bağımlılığı geliştirmeye yönelik riskli grup içerisinde yer almaktadır.

Çevresel Faktörler: Kişilerin alkole erişimlerinin kolay olması, sosyal ortamları içerisinde sıklıkla çevresindekiler tarafından alkolün kullanılması, alkollü etkinliklerin fazlalığı gibi faktörler de alkol bağımlılığı açısından çevresel risk faktörleri arasında yer almaktadır.

Sosyal Faktörler: Kişilerin alkol bağımlılığı geliştirmeleri üzerinde sosyal faktörler önemli bir rol oynamaktadır. Alkolün yaygın olarak tüketildiği ortamlarda, alkolün günlük yaşamın ortak bir parçası görüldüğü ortamlarda kişilerin alkol bağımlılığı geliştirme riski yüksektir.

Alkol Bağımlılığı Belirtileri Nelerdir?

Alkol bağımlılığı ile ilişkili aşağıda yer alan semptomlar, kişiden kişiye değişkenlik göstermekle beraber her semptom herkes de görülmeyebilir. Kişilerdeki semptomların miktarı arttıkça alkol kullanım bozukluğunuzun şiddeti git gide artış gösterecektir.

• Hedeflenenden daha fazla alkol almak ve hedeflenenden daha uzun süre alkol kullanmak.
• Alkol kullanımını bırakmak istemesine rağmen bırakmakta zorlanma, bırakmaya yönelik başarısız girişimler.
• Zamanının çoğunu alkol almak, alkol kullanmak üzerine geçirmek, alkol almadığı zamanlarda da alkol almaya yönelik zihinsel uğraşların varlığı.
• Alkol kullanmadığı zamanlarda alkol kullanmaya yönelik istek duymak, aşerme yaşamak.
• Alkol kullanımı dolayısıyla kişinin gündelik rutini içerisinde yer alan önceliklerini yerine getirememesi. Bir işi, okulu ya da herhangi bir görevi ertelemesi.
• Kişilerarası ilişkilerde; aile, arkadaşlar, romantik bir partner ile sorun yaşamasına rağmen alkol kullanımını sürdürmeye devam etmesi.
• Alkol kullanımı olmadığı zamanlarda terleme, el titremeleri, kabuslar, huzursuzluk, halsizlik, uyku bozuklukları gibi yoksunluk semptomları yaşaması.
• Kişinin ilk kullanımlarındaki aynı etkiyi elde etmesi adına daha fazla alkol kullanımı, tolerans denilen kavramın gelişmesi.
• Alkol alımının olmasının ardından kişinin riskli davranışlar içerisinde bulunması, kişinin kendisini fiziksel tehlikeye atması. (Alkollü araba kullanmak, düşmek vs.)
• Eskiden sürdürdüğü hobileri ve ilgisi olunan aktiviteleri bırakmak ve alkol kullanımına devam etmek.

Alkol Bağımlığı Nasıl Tedavi Edilir?

Alkol bağımlılığında tedavi seçenekleri kişilerin ihtiyacına, durumun ciddiyetine, bireysel tedavi motivasyonuna göre değişkenlik göstermektedir. Dolayısıyla kişinin ihtiyacına uygun olarak bireyselleştirilmiş tedavi programlarından alkol bağımlılığının tedavi sürecinde sıklıkla faydalanılıyor. Ayaktan tedavi süreci, yatarak tedavi süreci, grup terapileri, farmakolojik tedavi ve kendine yardım grupları bütüncül bir tedavi yaklaşımını içerisinde barındırıyor.

Yatarak Tedavi Süreci: Alkol bağımlılığı ile ilişkili semptomların şiddetli olduğu, yoğun kullanım durumlarında ya da kişinin kendi isteği doğrultusunda yatarak tedavi de bir seçenektir. Yatarak tedavi seçeneğinin içerisinde farmakolojik tedavi, psikolog görüşmeleri, grup terapileri de tedavi sürecine eşlik etmektedir.

Ayaktan Tedavi Süreci: Bu kısım hem farmakolojik tedaviyi hem de psikoterapi sürecini kapsamaktadır. Ayaktan tedavi düzenli psikiyatrist görüşmeleri ile düzenli psikolog görüşmelerini içerisinde barındırır. Psikoterapi seansları; alkol kullanımı ile ilişkili olarak tetikleyici duygu, düşünce ve durumları belirleme, riskli durumların tespiti ve baş etme yöntemleri, nüksü önleme, eşlik eden ruhsal sorunların çalışılması, yaşamı yeniden düzenleme ve sağlıklı bir yaşamın inşa edilmesi gibi daha birçok farklı konuyu ele almaktadır. 

Aile görüşmeleri de ayaktan tedavi sürecinin bir parçasını oluşturmaktadır. Bağımlılık bir aile hastalığıdır. Dolayısı ile kişinin kendisi kadar çevresindekilerinin de psikolojik sağlamlılığı önemlidir. Ailelerin bağımlı yakınlarına yaklaşımında dikkat etmesi gereken noktaları kapsayan psikoeğitimler hakkında bilgi sahibi olması tedavi süreci açısından önemlidir. Onların bağımlı yakınlarına yaklaşım şekli de kişilerin tedavi motivasyonlarını önemli ölçüde etkileyen bir faktördür.

Grup Terapileri: Alkol kullanımı ile ilişkili sorun yaşayan ve alkol kullanımını bırakan kişilerin belirli zaman aralıklarında düzenli olarak bir psikolog eşliğinde sürdürdüğü terapiler olarak bilinmektedir. Aynı konu özelinde zorlanmalar yaşayan kişilerin grup dinamiği çerçevesinde sürdürdüğü görüşmeler tedavi süreci açısından etkili olarak görülmektedir.

Kendine Yardım Grupları: Adsız alkolikler olarak bilinen kendine yardım grupları da belirli zaman dilimlerinde belirli noktalarda toplanır. Burada da mevcut grup dinamiğinin ve uzun süreli alkol kullanımı olmayan kişilerin deneyimlerini paylaşmalarının kişiler açısından iyileştirici bir etkisi söz konusudur.

Alkol Bağımlılığının Uzun Süreli Etkileri Nelerdir?

Alkol bağımlığının kısa vadeli etkileri kadar uzun vadeli etkileri de söz konusudur. Alkol bağımlılığının uzun vadeli etkileri; yavaşça seyredebilir ve uzun süre kişi tarafından fark edilmeyebilir. Mevcut semptomlar kişi tarafından fark edilmeye başlandığında ciddi sonuçlar meydana gelebilir.

• Bağışıklık sistemi: Alkol alımı, bağışıklık sistemini zayıflatır ve vücudun enfeksiyonlara savaş açma yeteneğini engelleyerek hastalıklara yönelik sizi daha duyarlı hale getirir.
• Kalp: Yoğun alkol tüketimi, düzensiz kalp atışı, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği ile sonuçlanabilir.
• Pankreas: Yoğun alkol alımı, pankreas iltihabına yol açabilir. Şiddetli karın ağrısı da bu durumun belirtileri arasında görülmektedir.
• B12 Vitamin Eksikliği
• Depresyon
• Kaygı Bozuklukları
• Uyku Bozuklukları

Alkol Bağımlılığının Yol Açtığı Sağlık Sorunları Nelerdir?

• Sindirim Problemleri
• Yüksek Tansiyon
• Diyabet Komplikasyonları
• Cinsel İşlev Bozuklukları
• örolojik Komplikasyonlar
• Zayıflamış Bağışıklık Sistemi
• Kemik Hasarı

İçki Hangi Hastalıklara Yol Açar?

• Karaciğer Hastalıkları
• Karaciğer Sirozu
• Bazı kanserler
• Demans, hafıza ile ilişkili birtakım sorunlar
• Kalp Yetmezliği
• Diyabet

Alkol Hangi Organlara Zarar Verir?

• Kalp
• Beyin
• Karaciğer
• Pankreas
• Böbrekler

Alkol Alma İsteğinden Kurtulmak İçin Öneriler

Alkol kullanım isteğini bir metafor üzerinden anlatmak çok daha anlaşılır olacaktır. Alkol alma isteğiniz bir deniz dalgasına benzer. Kullanım isteği dalgalar gibi anlık, anında gelebilir ve bazen fazlasıyla şiddetli bir şekilde vurabilir. Deniz dalgaları da kalıcı değildir ve dalgaların şiddeti, seviyesi zaman içerisinde azalır. Ardından dalgalar kaybolur. Alkol alma isteği de başlangıçta şiddetli seyredebilirken, zaman içerisinde azalarak, kaybolur.

Alkol alma isteği ile mücadele edebilmek adına aşağıda yer alan bazı önerileri değerlendirebilirsiniz.

• Zihninizi meşgul edebilecek farklı aktivitelere yönelmek (yürüyüş yapmak, yakın arkadaşınız ile telefonda konuşmak vs.)
• Yaşadığınız isteği biriyle paylaşmak ve bu konuda yardım arayışında bulunmak, tek başınıza baş etmek zorunda değilsiniz.
• İçinde bulunduğunuz ortamı değiştirmek ve başka bir ortama geçiş sağlamak.
• Alkol almamak adına verdiğiniz emeği kendinize hatırlatmak.
• Alkol almanın size iyi gelmeyen yanları üzerine düşünmek.
• Tatlı şeyler yemek, özellikle istek geldiği zamanlarda tatlı şeyler yemenin isteği azaltma üzerinde etkili olduğu görülüyor.
• Soğuk duşun alkol almaya yönelik istek üzerinde etkili olduğuna rastlanmaktadır.
• Alkol isteği geldiğinde farkındalık temelli tekniklerden faydalanmak (nefes egzersizi, meditasyon, beden taraması, yoga yapmak).
• Alkol kullanma isteği ile baş etmek adına öncesinde planladığınız bir acil durum planı hazırlamak. Planın içerisinde size iyi gelen istekle baş etmeniz adına planladığınız en az üç maddenin yer aldığı yöntemler kısmı bulunmalıdır.

Alkol Bağımlılığı Nasıl Önlenir?

Her kişinin alkol tüketimini azaltmak, kontrol altına almak veya alkol kullanmak için kendi adına nedenleri bulunmaktadır. Alkol kullanımınızın bir bağımlılığa dönüşmemesi adına aşağıda yer alan maddelerdeki önerileri dikkate alabilirsiniz.

• Alkol kullanacağınız gün sayısı ile ilişkili ve alkol kullanım miktarlarınız ile ilişkili sınırları önceden belirleyin.
• Alkolsüz etkinlikler için alternatif planları ve seçenekleri değerlendirin.
• Alkolsüz mekanların bir listesini çıkarın ve gideceğiniz yeni mekanlar keşfedin.
• Alkol almadığınız gün sayısını arttırın ve alkolsüz günler geçirmeye dikkat edin.
• Alkol alımınızın hayatınızı nasıl etkilediğini kendinize hatırlatın ve alkol alma alışkanlığınızı değiştirmek istemenizin kendinize nedenlerini hatırlatın.
• Alkolsüz içecekleri, alternatif içecekleri evde bulundurun.
• Alkol kullanımınızı azaltmak ya da bırakmak adına belirli bir gün ve net bir zaman dilimi belirlemek önemlidir. Belirlediğiniz bu zamanı ve net günü yakınlarınızla da paylaşmak ek olarak önemlidir.
• Alkol alımınız ile ilişkili değiştirmek istediğiniz hedefleri ve planları belirleyin. Yakınlarınız ile belirlediğiniz hedefleri ve planları paylaşın.
• Alkol kullanmaya yönelik alışkanlığınızın kaynağını fark etmek önemlidir. Örneğin alkol kullanımına stres, kişiler, mekanlar veya belirli saatler sizi yönlendiriyorsa bunları fark edin.
• Kendinize şefkatli yaklaşın. Alkol kullanım alışkanlığınızı değiştirmek adına hedeflerinize ulaşmanız için kendinizi cesaretlendirin ve ödüllendirin.
• Alkol kullanım alışkanlığınızı değiştirmek istiyorsanız ve bir bağımlığa dönüşüp dönüşmediği üzerine endişeler yaşıyorsanız erkenden yardım arayışına geçin. Bağımlılık alanında çalışan bir uzman araştırın ve görüşmelere bir an önce başlayın.

Sıkça Sorulan Sorular